آیا ماموگرافی برای زن باردار ضرر دارد؟

ماموگرافی در بارداری یکی از موضوعاتی است که بسیاری از خانم‌های باردار به خصوص در صورت وجود توده یا علامت مشکوک در سینه، درباره‌ی آن نگران هستند. خبر خوب این است که ماموگرافی در بارداری با رعایت اصول ایمنی، روشی مجاز و کم‌خطر برای جنین است و در موارد ضروری بدون نگرانی زیاد قابل انجام است. در ادامه این مقاله، به بررسی دقیق این‌که ایا ماموگرافی برای زن باردار ضرر دارد، چه زمانی لازم است، و چگونه با کمترین خطر انجام می‌شود می‌پردازیم.

آیا ماموگرافی در بارداری مجاز است؟

بله، ماموگرافی در بارداری در صورت تشخیص پزشک مجاز است و طبق دستورالعمل‌های معتبر پزشکی، دوز اشعه دریافتی جنین در این روش بسیار پایین‌تر از سطح خطرناک است.

مقدار اشعه‌ای که در یک ماموگرافی استاندارد به رحم و جنین می‌رسد، معمولاً کمتر از ۰.۰۳ میلی‌گری است؛ در حالی که آستانه‌ی احتمال بروز آسیب در جنین حدود ۵۰ میلی‌گری تخمین زده می‌شده است. به بیان ساده، فاصله‌ی این دو عدد آن‌قدر زیاد است که ماموگرافی از نظر تشعشع، خطر قابل‌توجهی برای جنین ایجاد نمی‌کند.

کالج آمریکایی رادیولوژی (ACR) و کالج آمریکایی متخصصان زنان و زایمان (ACOG) هر دو ماموگرافی را در دوران بارداری بی‌خطر و قابل‌انجام معرفی کرده‌اند؛ به‌ویژه وقتی از پیش‌بند سربی محافظ شکم برای کاهش بیشتر تابش استفاده شود.

با این حال، «مجاز بودن» به این معنا نیست که همه‌ی خانم‌های باردار باید ماموگرافی انجام دهند. این آزمایش معمولاً وقتی تجویز می‌شود که:

• توده‌ای قابل لمس در سینه وجود دارد.
• ترشح غیرطبیعی یا خونی از نوک پستان دیده می‌شود.
• تغییر شکل، فرورفتگی یا تغییر رنگ پوست سینه مشاهده شده است.
• سابقه‌ی سرطان پستان یا نتیجه‌ی مشکوک در سونوگرافی سینه وجود دارد.

علت انجام ماموگرافی در بارداری

علت اصلی انجام ماموگرافی در بارداری، بررسی توده یا علامت مشکوک در سینه و رد یا تایید احتمال سرطان پستان وابسته به بارداری است. تشخیص زودهنگام در این دوران اهمیت ویژه‌ای دارد، چون سرطان پستان در بارداری معمولاً سریع‌تر رشد می‌کند.تغییرات هورمونی بارداری باعث افزایش جریان خون، تراکم و حجم بافت پستان می‌شود. همین تغییرات هم می‌تواند توده‌های خوش‌خیم (مثل کیست یا فیبروآدنوم) ایجاد کند و هم گاهی زمینه‌ساز رشد سریع‌تر تومورهای بدخیم باشد. به همین دلیل، پزشک معالج برای افتراق بین این حالت‌ها، تصویربرداری دقیق را ضروری می‌ داند.نکته‌ مهم دیگر این است که تراکم بالای بافت پستان در بارداری، دقت تشخیصی ماموگرافی را کمی کاهش می‌ دهد؛ به همین علت در بسیاری از موارد، ابتدا سونوگرافی سینه انجام می‌ شود و ماموگرافی به‌ عنوان روش تکمیلی، برای بررسی میکروکلسیفیکاسیون‌ها یا مواردی که در سونوگرافی به‌ روشنی مشخص نشده‌اند، درخواست می‌ گردد.

مواردی که باید برای ماموگرافی در بارداری رعایت کنید

مهم‌ترین نکته پیش از انجام ماموگرافی در بارداری، اطلاع‌رسانی صریح بارداری به پزشک و تکنسین رادیولوژی است تا اقدامات ایمنی لازم انجام شود.

برای انجام ایمن‌تر این آزمایش، موارد زیر باید رعایت شود:

• اطلاع دادن قطعی بارداری: حتی اگر احتمال بارداری وجود دارد و هنوز قطعی نشده، باید پیش از تصویربرداری به تکنسین اطلاع دهید.
• استفاده از پیش‌بند سربی: این پوشش محافظ روی شکم و لگن قرار می‌گیرد تا اشعه‌ی پراکنده به حداقل برسد.
• انتخاب مرکز تصویربرداری مجهز: استفاده از دستگاه‌های دیجیتال با قابلیت تنظیم هوشمند دوز اشعه، میزان تابش دریافتی را بیشتر کاهش می‌دهد.
• همراه داشتن سوابق پزشکی: تصاویر ماموگرافی یا سونوگرافی قبلی به رادیولوژیست کمک می‌کند تغییرات بافت پستان را بهتر ارزیابی کند.
• پرهیز از استفاده از مواد آرایشی روی سینه: دئودورانت، پودر یا کرم در ناحیه‌ی زیر بغل و سینه می‌تواند تصاویر را مخدوش کند.
• هماهنگی بین رادیولوژیست و پزشک زنان: در بارداری‌های پرخطر یا در صورت وجود یافته‌ مشکوک، تصمیم‌ گیری باید مشترک باشد.

ماموگرافی در بارداری چگونه انجام می شود؟

ماموگرافی در بارداری از نظر روش انجام تفاوت چندانی با ماموگرافی معمولی ندارد، با این تفاوت که پیش از شروع، از پیش‌ بند سربی برای محافظت از شکم استفاده می‌شود.

مراحل کلی این آزمایش به این شکل است:

• ابتدا فرد بارداری خود را به تکنسین اطلاع می‌دهد و پیش‌بند سربی روی ناحیه‌ی شکم و لگن قرار می‌گیرد.
• هر پستان به‌طور جداگانه بین دو صفحه‌ی دستگاه ماموگرافی قرار می‌گیرد و برای چند ثانیه به‌آرامی فشرده می‌شود.
• از هر سینه معمولاً دو نما (از بالا و از پهلو) تهیه می‌شود تا تصویر کامل‌تری از بافت به دست آید.
• روش انجام ماموگرافی دیجیتال به این صورت است که پس از قرارگیری سینه بین صفحات دستگاه و ثبت تصاویر، تصاویر بلافاصله روی مانیتور قابل بررسی هستند. در صورت نیاز به وضوح بیشتر یا بررسی دقیق‌تر برخی نواحی، ممکن است بعضی نماها مجدداً تصویربرداری شوند.
• کل فرآیند برای هر سینه معمولاً چند دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد و نیازی به بی‌هوشی یا آماده‌سازی خاص ندارد.
• فشردگی سینه در این آزمایش ممکن است به دلیل حساسیت بیشتر بافت پستان در بارداری، کمی ناراحت‌کننده‌تر از حالت عادی باشد، اما این احساس موقتی است و پس از پایان تصویربرداری از بین می‌رود.

مزایای ماموگرافی در بارداری

مزیت اصلی ماموگرافی در بارداری، امکان تشخیص زودهنگام سرطان پستان در مرحله‌ای است که درمان ساده‌ تر و موفقیت‌ آمیزتر است.

از دیگر مزایای این روش می‌ توان به موارد زیر اشاره کرد:

• تشخیص دقیق میکروکلسیفیکاسیون‌ ها: ماموگرافی در شناسایی رسوبات کلسیمی ریز که می‌توانند نشانه‌ی زودهنگام سرطان باشند، از سونوگرافی دقیق‌تر عمل می‌کند.
• کاهش تاخیر در تشخیص: با توجه به رشد سریع‌تر برخی تومورهای پستانی در بارداری، تشخیص زودتر می‌تواند روند درمان را به‌طور قابل‌توجهی تغییر دهد.
• دوز اشعه‌ بسیار پایین: برخلاف تصور رایج، اشعه‌ی این روش به‌قدری کم است که نیازی به ختم بارداری یا نگرانی شدید وجود ندارد.
• امکان ادامه‌ بارداری بدون توقف روند تشخیص: برخلاف برخی روش‌های تصویربرداری با دوز بالاتر (مثل سی‌تی‌اسکن شکم)، ماموگرافی معمولاً روند پیگیری درمانی را به تعویق نمی‌اندازد.
• قابل تکمیل با سایر روش‌ ها: در صورت نیاز، ماموگرافی می‌تواند در کنار سونوگرافی یا ماموگرافی سینه‌ پروتز شده برای ارزیابی کامل‌تر بافت پستان استفاده شود.

عوارض ماموگرافی در بارداری

عوارض ماموگرافی معمولاً جدی نیستند و در دوز استاندارد، خطر قابل‌توجهی برای فرد ایجاد نمی‌کنند؛ با این حال، در دوران بارداری انجام هر نوع تصویربرداری با اشعه ایکس باید با دقت و بر اساس ضرورت پزشکی تصمیم‌گیری شود. در صورت نیاز به بررسی پستان در دوران بارداری، پزشک با توجه به شرایط فرد و میزان ضرورت تصویربرداری، مناسب‌ترین روش را انتخاب می‌کند.

مهم‌ ترین نکاتی که باید درباره‌ی عوارض احتمالی بدانید:

• افزایش احتمال نتیجه‌ی منفی کاذب: به دلیل تراکم بالای بافت پستان در بارداری، ممکن است برخی ضایعات کوچک در ماموگرافی دیده نشوند؛ به همین دلیل سونوگرافی معمولاً همراه آن انجام می‌شود.
• درد یا ناراحتی خفیف: فشردگی سینه در حین تصویربرداری، به‌ویژه با توجه به حساس‌تر شدن بافت پستان در بارداری، ممکن است ناراحت‌کننده باشد اما گذرا است.
• اشعه‌ی پراکنده به جنین: هرچند دوز آن بسیار پایین است، اما همچنان یک اصل کلی در پزشکی این است که هر تابش غیرضروری باید به حداقل برسد؛ به همین دلیل ماموگرافی غربالگری دوره‌ای (بدون علامت خاص) در بارداری توصیه نمی‌شود.
• واکنش‌ های پوستی نادر: در موارد بسیار کم‌ خارش یا قرمزی خفیف پوست ناحیه‌ی فشرده‌شده گزارش شده که معمولاً خودبه‌خود برطرف می‌شود.

نکته‌ی مهم: عوارض جدی ماموگرافی در بارداری زمانی مطرح می‌شود که دوز اشعه بسیار بالاتر از حد معمول باشد، مثلاً در تصویربرداری‌های تکراری و غیرضروری؛ در یک ماموگرافی استاندارد و تجویزشده توسط پزشک، این نگرانی موضوعیت ندارد.

برای اطلاعات تکمیلی درباره‌ ی ماموگرافی، مطالعه‌ این مطالب نیز پیشنهاد می‌ شود:

• ماموگرافی بعد از جراحی سرطان پستان
• زمان مناسب برای ماموگرافی

ماموگرافی در بارداری در موارد خاص درخواست می شود

ماموگرافی در بارداری یک آزمایش غربالگری روتین نیست و معمولاً فقط زمانی درخواست می‌شود که یافته‌ی بالینی مشخصی وجود داشته باشد.

موارد خاصی که پزشک ممکن است ماموگرافی را در دوران بارداری تجویز کند شامل این‌هاست:

• وجود توده‌ی قابل‌لمس در سینه که در معاینه‌ی بالینی یا سونوگرافی، ماهیت آن به‌روشنی مشخص نشده است.
• سابقه‌ی خانوادگی قوی سرطان پستان یا حامل بودن جهش‌های ژنتیکی پرخطر مانند BRCA1 و BRCA2.
• پیگیری وضعیت پستان مقابل در فردی که پیش‌تر به دلیل سرطان، یک پستان او برداشته شده است.
• ترشح خونی یا غیرطبیعی از نوک پستان که نیاز به بررسی دقیق‌تر دارد.
• یافته‌ مشکوک در سونوگرافی سینه که نیاز به تایید یا رد با روش دیگری دارد.

در این شرایط، تصمیم نهایی معمولاً حاصل مشورت مشترک رادیولوژیست، جراح پستان و پزشک زنان و زایمان است تا بین فایده‌ تشخیصی و کمترین میزان تابش ممکن، تعادل برقرار شود.

ماموگرافی در اوایل بارداری چطور؟ در سه‌ ماهه‌ اول که اندام‌ های جنین در حال شکل‌ گیری هستند، پزشکان معمولاً محافظه‌ کارانه‌ تر عمل می‌ کنند و تا حد امکان از سونوگرافی به‌جای ماموگرافی استفاده می‌ کنند، مگر آن‌ که یافته‌ مشکوک، انجام ماموگرافی را ضروری کند.

به کمک دستگاه‌های تخصصی، تشخیص دقیق‌ تر و ایمن‌ تر می‌ شود

مراکز تصویربرداری مجهز به دستگاه‌های دیجیتال با قابلیت تنظیم هوشمند دوز اشعه، می‌توانند میزان تابش دریافتی مادر و جنین را به حداقل ممکن برسانند و در عین حال، کیفیت تصاویر تشخیصی را حفظ کنند. انتخاب مرکزی با تجهیزات به‌روز و تکنسین و رادیولوژیست باتجربه، در این مسیر نقش تعیین‌ کننده‌ای دارد.

---

آدرس مطب : تهران ، یوسف آباد ، خیابان فتحی شقاقی ، بین چهلستون و بیستون ، راديولوژي و سونوگرافي شقایق
تلفن : 88553155 - 021

آدرس مطب 2 : تهران ، ونک ، خیابان ملاصدرا ، خیابان پردیس ، پلاک ۱۵ ، واحد ۱۲ ، طبقه چهارم ، رادیولوژی و سونوگرافی پردیس ونک
تلفن : 88782900 - 021 | 88203875 - 021

• غربالگری ماموگرافی چطور و به چه دلیل انجام می شود؟
  تاریخ انتشار : 1400-12-22تاریخ بروز رسانی : 1405-06-29


• بهترین مراکز ماموگرافی در تهران برای تشخیص زود هنگام سرطان
  تاریخ انتشار : 1402-02-04تاریخ بروز رسانی : 1405-05-28


• معنی اصطلاحات جواب ماموگرافی و تفسیر آنها
  تاریخ انتشار : 1402-02-12تاریخ بروز رسانی : 1405-06-04


• ماموگرافی بهتر است یا سونوگرافی پستان؟
  تاریخ انتشار : 1402-02-15تاریخ بروز رسانی : 1404-11-26


• چه زمانی برای ماموگرافی مناسب است؟
  تاریخ انتشار : 1402-02-18تاریخ بروز رسانی : 1405-06-29


• چه کسانی باید ماموگرافی انجام دهند؟
  تاریخ انتشار : 1402-02-22تاریخ بروز رسانی : 1405-06-30


• آیا زنان زیر ۴۰ سال باید ماموگرافی انجام دهند؟
  تاریخ انتشار : 1402-02-26تاریخ بروز رسانی : 1405-06-30


• انجام ماموگرافی پس از عمل جراحی سرطان پستان
  تاریخ انتشار : 1402-10-24تاریخ بروز رسانی : 1405-06-29


• ماموگرافی دیجیتال چیست و چه کاربردی دارد؟
  تاریخ انتشار : 1402-11-11تاریخ بروز رسانی : 1405-06-29


• آیا می توان ماموگرافی را برای پستان دارای پروتز انجام داد؟
  تاریخ انتشار : 1403-02-25تاریخ بروز رسانی : 1405-06-29


• ماموگرافی چیست و چرا انجام می شود؟
  تاریخ انتشار : 1404-11-18تاریخ بروز رسانی : 1405-06-05


• عوارض ماموگرافی سینه برای سنین مختلف چیست؟
  تاریخ انتشار : 1405-06-28تاریخ بروز رسانی : 1405-06-30

نام و فامیل :
تلفن :
ایمیل :
متن پیـام :